POCZTA BALONOWA

Poczta balonowa jest najstarszą pocztą lotniczą świata. Pierwsze próby przewozu poczty balonem podjęto już w 1808 roku w Danii oraz w 1859 roku w USA. Ponieważ jednak kierunek lotu balonu jest przypadkowy i jego pojemność jest ograniczona, balon nie mógł zostać zastosowany do masowego regularnego przewozu poczty. Obecnie balony są używane sporadycznie do okolicznościowych przewozów poczty z okazji różnych imprez albo dla celów charytatywnych.

Z historii znane są jednak przypadki używania balonów do masowego przewozu poczty. Najwcześniejsza i jednocześnie najbardziej znana oraz ceniona jest poczta z oblężonego Paryża. We wrześniu 1870 w czasie wojny niemiecko-francuskiej wojska niemieckie okrażyły Paryż. Wówczas władze miejskie używały balonów z doświadczonymi aeronautami do wywozu poczty poza miasto i pierścień oblężeniowy. Jednocześnie niejednokrotnie przewieziono też pasażerów i gołębie pocztowe. W okresie trwania oblężenia Paryża (aż do pierwszych tygodni 1871 roku) użyto łącznie 67 balonów, które przewiozły okolo 2.5 milionów listów. Obecnie przesylki balonowe z okresu oblężenia Paryża (znane pod nazwą "ballon Monté") należą do najlepszych i najbardziej poszukiwanych przesyłek balonowych. Na aukcjach filatelistycznych osiągaja one ceny do kilku tysiecy EURO.

Podczas I wojny światowej używane były balony na uwięzi przez prawie wszystkie uwikłane w wojnę kraje. Balony te służyły jako punkty obserwacyjne dla artylerii oraz osłony lotnicze. Z tego okresu znana jest polowa poczta balonowa specjalnych wojskowych jednostek balonowych.

Na początku 1915 roku doszło do ponownego połączenia oblężonego przez wroga miasta ze światem zewnętrznym przy pomocy balonów. Tym razem była to oblężona przez rosyjskie wojska twierdza Przemyśl. Oprócz poczty wywiezionej z twierdzy samolotami znane są również specjalne karty, które zostały przetransportowane balonami. Do przewozu używano bezzałogowe balony gazowe sporządzone ze specjalnie spreparowanego papieru. Miały one pojemność 8 m3 i transportowały każdorazowo jedną paczkę z 600 kartami. Aby czas lotu przedłużyć, poprzez wąski lejek wysypywal sie podczas lotu piasek. Przesylki balonowe z oblężonego Przemysla są także bardzo cenione i poszukiwane.

W okresie międzywojennym odbywały sie również od czasu do czasu przewozy poczty balonami - na ogół z okazji różnych zawodów balonowych - np. zawodów o Puchar Gordon-Bennett'a. Dla upamiętnienia tych zawodów poczta stosowała często stemple okolicznościowe. W Polsce odbyło się w tym okresie (lata 1926-1939) okolo 90 przewozów poczty balonami - zwłaszcza z okazji odbywających się prawie każdego roku Zawodów Balonowych o Puchar Płk. A. Wańkowicza. Polskie przesylki balonowe z tego okresu należą do rzadkości, gdyż każdorazowo przewieziono tylko od kilkadziesiąt do kilkuset sztuk.

Po wojnie poczta balonowa rozwineła się szczególnie w Szwajcarii, Austrii oraz Niemczech. Od roku 1948 zaczęto organizować regularne przewozy poczty balonem dla celów charytatywnych. Zyski ze sprzedaży tych - powszechnie zbieranych - przesyłek balonowych przeznaczone były i są nadal na wspomaganie wiosek dzieciecych prowadzonych przez charytatywne organizacje, np. austriacką Pro Juventute. Specjalne loty balonowe dla celów pomocy wioskom dziecięcym organizowały te organizacje również poza granicami trzech wyżej wymienionych krajów a nawet poza granicami Europy. Także w Polsce miały miejsce dwie takie imprezy.

Od roku 1958 organizowane są w Polsce również liczne przewozy poczty polskimi balonami. Przez wiele lat okazją do przewozu poczty były Zawody Balonowe rozgrywane z okazji Międzynarodowych Targów Poznanskich. Polska ma więc w tej dziedzinie aerofilatelistyki bogatą i glęboką tradycję. Poczta balonowa znana jest też z innych krajów europejskich i pozaeuropejskich - zwłaszcza z Belgii, Holandii, dawniejszej Czechosłowacji i Francji.

Przy organizacji poczty balonowej można rozróżnić zasadniczo dwa rodzaje przewozów:
- oficjalne - urzędowe przewozy poczty,
- prywatne przewozy poczty.

Urzędowa poczta balonowa charakteryzuje sie tym, że przesyłki przeznaczone do transportu zostają oddane przez nadawców na ręce poczty przed przewozem balonem. Poczta kasuje stemplem znaki opłaty, następnie pakuje przesyłki do worka, który ewentualnie też plombuje i oddaje go w ręce pilota balonu, który zabiera to ze soba na lot. Po lądowaniu balonu przesyłki zostaja oddane do najbliższego urzędu pocztowego, gdzie otrzymują datownik potwierdzający miejsce lądowania, po czym zostają skierowane do odbiorców. Prawie wszystkie polskie przesyłki balonowe zostały urzędowo przewiezione balonem. Rownież austriacka poczta balonowa organizacji Pro Juventute oraz wiele innych przewozów w tym kraju ma charakter urzędowy.

W przeciwieństwie do poczty urzędowej przy prywatnych przewozach poczty balonowej przesyłki zostają oddane poczcie dopiero w miejscu lądowania balonu. Miejsce startu i dane lotu są często dokumentowane przez dodatkowe stemple niepocztowe. Organizatorami takiej poczty balonowej są na ogół znane organizacje charytatywne (np. w Niemczech organizacja wiosek dziecięcych z Wahlwies) lub też kluby filatelistyczne. Przesyłki te mają charakter półoficjalny i są również powszechnie zbierane. Znana jest też prywatna poczta balonowa (na równie atrakcyjnie sporządzonych przesyłkach), którą zabierają ze sobą w przestrzeń powietrzną poszczególni piloci (zwłaszcza podczas dużych zawodów balonowych) a po lądowaniu potwierdzają przewóz balonem i wysyłają te przesyłki do przyjaciół i znajomych. Nieraz przesyłki takie są też zrzucane z kosza balonu w czasie lotu z prośbą do znaleźcy o przekazanie ich poczcie.
Znane i cenione są zwłaszcza prywatne przesyłki balonowe przewożone przez wielu pilotów podczas zawodów o Puchar Gordon-Bennetta.

(Autor: M. Wydera: mwydera@gmx.de)